AI gebruiken zonder juridische kopzorgen: dit wil je weten over auteursrecht

Je laat ChatGPT een tekst schrijven. Midjourney maakt een beeld. Of je gebruikt AI voor een logo, campagneconcept of illustratie. Maar heb je dan eigenlijk auteursrecht op het resultaat? En wat als jouw AI-creatie verdacht veel blijkt te lijken op het werk van iemand anders?

Collega Anne, advocaat bij BRIGHT, houdt zich bezig met intellectueel eigendom, technologie en de juridische vraagstukken rondom AI. We vroegen haar wat creatieve ondernemers, marketeers en bureaus vandaag moeten weten over AI en auteursrecht.

Waar lopen ondernemers en creatieve makers op dit moment het meest tegenaan als het gaat om AI en auteursrecht?

“De grootste uitdaging is denk ik dat de technologie zich veel sneller ontwikkelt dan de regels eromheen. Daardoor ontstaat er onzekerheid. Ondernemers willen weten wat ze wel en niet mogen, waar de risico’s liggen en hoe ze hun eigen werk kunnen beschermen.

Bij creatieve makers, marketeers en bureaus gaan die vragen vaak over intellectueel eigendom. Heb ik auteursrecht op een tekst, afbeelding of ontwerp dat met AI tot stand is gekomen? Loop ik risico dat ik inbreuk maak op de rechten van iemand anders? En kunnen mijn eigen ontwerpen, teksten of afbeeldingen worden gebruikt om AI-systemen te trainen?”

Hoe zit het nu eigenlijk, heb je auteursrecht als je iets maakt met AI?

“In de rechtspraak zie je dat vooral wordt gekeken naar de rol van de menselijke maker. Welke creatieve keuzes zijn door een mens gemaakt en welke door het AI-systeem? Als er een te groot gat zit tussen de input van de mens en het eindresultaat, komt het werk al snel niet in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming.

Een prompt alleen is daarom vaak niet genoeg. Een voorbeeld: vraag je een AI-tool om een afbeelding van twee mensen die elkaar een hand geven, dan bepaalt het systeem vervolgens zelf hoe die mensen eruitzien, welke stijl wordt gebruikt en hoe de afbeelding wordt opgebouwd. Juist dáár zitten de creatieve keuzes. En als die vooral door het systeem zijn gemaakt, wordt het heel lastig om het eindresultaat volledig aan de menselijke maker toe te kunnen schrijven.

We weten op dit moment eigenlijk vooral wat onvoldoende is voor auteursrechtelijke bescherming. Maar wanneer iets wél beschermd is, daar wordt nog volop over gediscussieerd.”

Wanneer wordt het gebruik van AI juridisch risicovol?

“Vooral wanneer AI roekeloos wordt ingezet en de resultaten daaruit klakkeloos worden overgenomen. Veel mensen gaan ervan uit dat alles wat uit een AI-tool komt automatisch gebruikt mag worden. Maar als je iets zomaar overneemt, bestaat het risico dat je geen auteursrechten hebt op het resultaat. Andersom kan het ook gebeuren dat je onbedoeld inbreuk maakt op rechten van iemand anders. Of dat de leverancier van de AI-tool voorwaarden stelt aan het gebruik van de tool of de resultaten.

Het is daarnaast belangrijk om te beseffen dat je je niet zomaar achter een AI-tool kunt verschuilen. Gebruik jij een afbeelding, logo of tekst en ontstaat daar een juridisch geschil over? Dan ben jij degene die daarop in eerste instantie kan worden aangesproken.

Stel dat een bureau met behulp van AI een logo ontwikkelt voor een klant en vervolgens de auteursrechten daarop overdraagt, terwijl die rechten er juridisch gezien misschien helemaal niet zijn. Of een bureau schakelt een freelancer in die werk oplevert dat volledig met AI is gemaakt, terwijl het bureau ervan uitgaat dat de auteursrechten juridisch op orde zijn.  Dan is dat niet alleen lastig uit te leggen aan de klant, het kan ook juridische problemen opleveren, voor alle betrokken partijen.

AI verandert dus niets aan de basisregel: je blijft zelf in eerste instantie verantwoordelijk voor wat je publiceert, verkoopt of aan een klant oplevert. Gek genoeg lijken we dat soms te vergeten.”

Hoe kun je je eigen werk beschermen in een wereld vol AI?

“Dat is een vraag die we steeds vaker krijgen. Veel creatieve makers investeren veel tijd, kennis en creativiteit in hun werk en vragen zich af hoe ze dat kunnen beschermen in een tijd waarin AI-systemen op enorme hoeveelheden data worden getraind.

Daarop ziet ook een belangrijk onderdeel van de AI Act. Die Europese wet introduceert regels voor de ontwikkeling en het gebruik van AI. Voor de meeste ondernemers is vooral relevant dat er steeds meer regels komen rond transparantie, verantwoordelijkheid en het gebruik van bestaande content voor AI-training.

Je kunt aangeven dat jouw content niet voor het trainen van AI-modellen mag worden gebruikt. Dat doe je met een zogenaamde opt-out. Voor organisaties die veel waardevolle content publiceren, kan het verstandig zijn om na te gaan hoe je zo’n opt-out implementeert.

Ook blijft het belangrijk om je intellectueel eigendom goed te beschermen en vast te leggen. Heb je een logo of merknaam die veel waarde vertegenwoordigt voor je bedrijf? Dan is het verstandig om te onderzoeken of je die als merk kunt registreren. Daarmee creëer je een extra beschermingslaag naast het eventuele auteursrecht.

Uiteindelijk geldt ook hier: hoe beter je jouw rechten aan de voorkant regelt, hoe sterker je staat als er later discussie ontstaat.”

Vier dingen die je vandaag al kunt doen

Je hoeft niet te wachten tot alle juridische kaders helder zijn. Volgens Anne is dit een aantal praktische stappen die je vandaag al kunt zetten om de risico’s te beperken en je intellectueel eigendom beter te beschermen:

• Maak duidelijke afspraken over het gebruik van AI met personeel en freelancers. Leg vast waarvoor zij AI wel en niet mogen gebruiken en welke controles daarbij horen.
• Neem niet alles klakkeloos over. Zorg dat je zelf creatieve keuzes maakt en niet alleen een prompt invoert om het resultaat vervolgens één-op-één over te nemen.
• Verdiep je in de spelregels. De AI Act introduceert nieuwe regels voor de ontwikkeling én het gebruik van AI-systemen, maar ook veel aanbieders van AI-systemen stellen voorwaarden aan het gebruik van hun tool.
• Bescherm wat waardevol is. Denk aan merkregistraties, duidelijke auteursrechtvermeldingen of disclaimers bij je content en, waar mogelijk, een opt-out voor het trainen van AI-systemen.

Kunnen we je helpen?

Gebruik je AI voor teksten, campagnes, ontwerpen of andere creatieve toepassingen? En twijfel je over auteursrechten, AI-gebruik binnen je organisatie of de bescherming van je merk en content? Neem gerust contact op met Anne.